Voor de stukadoor door de stukadoor

19 -februari 2015

Deel 1: traditionele kalkmortel

Ik, Peter Boogaard ben met ingang van 1 februari 2015, 43 jaar stukadoor en wil mijn ervaringen op ons vakgebied middels deze rubriek delen met mijn collega stukadoors. De laatste jaren heb ik op restauratiegebied veel in het buitenland gewerkt. Daarbij heb ik heel  veel  oude stuctechnieken geleerd en bij sommige technieken een combinatie gemaakt van de verschillende uitvoeringsmethodes. Ook ga ik in deze rubriek verschillende soorten schades beschrijven. Hoe deze veroorzaakt zijn en hoe deze zijn te voorkomen. De rubriek noem ik “Voor de stukadoor, door de stukadoor” omdat ik vind dat er te weinig aandacht wordt besteedt  aan specifieke kennis en praktijkervaring over ons vakgebied . Alles wat ik beschrijf is op basis van mijn  kennis en ervaring,  en niet gebaseerd op  verkoop praatjes. Onder deze rubriek wil ik ook verslagen maken van mooie stukadoorsprojecten zoals uitgevoerd  in Nederland en in het buitenland. Dit aangevuld met foto’s van het volledige uitvoeringsproces.  Alles in gewone praktijktaal geschreven, zodat de man aan de kuip dat begrijpt. Want dit is de belangrijkste man in het hele traject van ontwerp tot het voltooien van een prachtig product! 

De eerste keer wil ik het onder meer hebben over traditionele kalkmortel. 

Als leverancier/adviseur van Parex/Lanko  werd ik twee jaar geleden gebeld door de heer André Bravenboer, stukadoor uit Delft, om een advies te maken voor het opknappen van een hele slechte oude muur. Aangezien ik hem al wat langer ken en wist, dat hij een traditionele stukadoor  c.q.  een echte “kalkbeer” is, durfde ik het wel aan om een advies te maken op basis van enkel zand en kalk. Na overleg was hij meteen  zeer enthousiast. De opdrachtgever zag  het,  na uitvoerig  door Andre geïnformeerd te zijn, ook wel zitten.
Het bestaande stukwerk zag er slecht uit, vertoonde schade en was uitgevoerd met allerlei stucmaterialen die niet passen op een oude , met kalk gemetselde muur  van zachte bakstenen. Al met al een rotzooitje. De opdracht aan André betrof,  de muur netjes maken en afleveren als fijn schuurwerk.  Toen ik voorstelde om het met een traditionele kalkmortel  te stukadoren, stond André al meteen in de startblokken om te beginnen. 

Het advies voor het herstellen van de muur was als volgt; Allereerst het bestaande stucwerk afhakken tot op de kale steen. Daarna de muur stofvrij maken en zeer goed bevochtigen. Ja, u leest het goed. NAT MAKEN!!  Dit om te sterke zuiging te voorkomen en een goede zuigende, stofvrije  ondergrond te creëren. Het door de bakstenen opgenomen water moet ook weer naar buiten en verhardt daarbij weer je mortel, want: hydraulische kalk heeft water nodig om optimaal te verharden!  Na het benatten  een vertinlaag aanbrengen van 1 deel hydraulische kalk en 3 delen scherp zand. Deze vertinlaag afreien en ruw halen. Vervolgens een raaplaag aanbrengen van 1 deel hydraulische kalk  en 3 delen scherp zand. De raaplaag afreien en dichtschuren.  Dezelfde dag of volgende dag een schuurspecie afwerklaag aanbrengen van  fijn zand en luchtkalk. Lekker vers in vers. Vers in Vers is goed voor de hechting aan de raaplaag en voordelig in materiaal verbruik.  Voor de raaplaag is het belangrijk  om scherp zand te gebruiken met een goede korrelopbouw 0-4 mm , want dat past goed in elkaar (goede verdichting) en bij een grote laagdikte heb je een  korrelopbouw van fijn naar grof nodig.  Hierdoor wordt scheurvorming ten gevolge van krimpgedrag voorkomen. 

Stukadoor André werd steeds enthousiaster en alles moest nu ook echt op de ouderwetse manier gebeuren. Dus ook het mengen van de  kalk en het zand met water tot een specie. Gewoon met de schop 3 keer omzetten. Wat een feest! Samen met  André  en stukadoor Rob  de muur goed nat gemaakt en hierna met deze specie de muur vertind. Zonder stress van een snelle afbindtijd en vol  genot over de goede versmeerbaarheid!!! En alle tijd voor een visje. Na de vertinlaag en de hierop “vers in vers ”aangebrachte  raaplaag hebben we de schuurwerklaag in 2 laagjes aangebracht en afgeschuurd met de spons. 

Nu, bijna twee jaar later ziet het werk er nog perfect uit en het bijzondere hiervan is, dat er niets gescheurd is.  Bijzonder, aangezien dit een zeer oude muur betrof. Ook hebben we geen wapeningsweefsel of gaas gebruikt. Dat hebben we bewust niet gedaan, omdat er een groot aandeel kalk  in de mortel zit. Dan heb je een soepele-, elastische mortel  en heb je geen wapeningsweefsel  of gaas nodig om krimpgedrag op te vangen.
De kalk die we gebruikt hebben is de Chaux de Paviers van Parex/Lanko. Een NHL 2 kalk. Hard genoeg en lekker taai. Met deze kalk kun je zelf je mortels samenstellen. Voegmortels, metsel mortels en stucmortels. Je kunt er eventueel  cement aan toevoegen en/of wat luchtkalk.(bastaard mortel)  Met luchtkalk erbij smeert het nog fijner. Lijkt wel boter!!
Als afwerklaag hebben we de Calcideco gebruikt in de kleur G00. Gebroken wit. Deze mortel  is op basis van 100% luchtkalk en  fijn siliciumzand. Door de luchtkalk laat deze mortel zich zeer eenvoudig en fijn verwerken. Net zoals de schuurspecie van vroeger. Doordat er siliciumzand in zit wordt  de luchtkalk omgezet naar hydraulische kalk en is ook  perfect voor buiten te gebruiken. Leverbaar in 48 standaardkleuren!  Dus niet sausen!

 

Wetenswaardigheid: 

Wist je dat de oude Grieken en Romeinen altijd stukadoorden met luchtkalk als bindmiddel ? Zij mengden dat met zand en hydraulische verontreinigingen. Dit in de vorm van kapot geslagen dakpannen, pannengruis. Daardoor werd de luchtkalk hydraulisch. Als deze mensen zouden zien hoe en met welke materialen de moderne stukadoor soms  buiten aan het werk is, lachten ze zich alsnog ter plekke dood. Hun stukadoorswerk zit nog steeds op de muur. Moderne stucmaterialen op basis van veel cement en kunstharsen zullen dat nog moeten bewijzen.  Voorkomende schades met moderne stucmaterialen wijzen uit dat er nogal eens iets mis kan gaan. Scheuren, verkleuringen, onthechting, schilfering, verpoedering,  blazen en andere misère zijn hiervan voorbeelden. 

“Kalkgebonden specie smeert zo ontzettend fijn, dat je ’s avonds moeite hebt om  ermee te  stoppen.” 

 En dit alleen door natuurlijke grondstoffen. Zonder allerlei mortel vreemde stoffen en afval producten. Slechts de basis van kalk, pannengruis en specifiek zand.  Tijdens mijn buitenlandse werken kom ik deze kalkmortels vaak tegen en wat is het fantastisch om  zo’n kalkspecie te mogen verwerken!  

Parex/Lanko:

Omdat er in de mortels van Parex/Lanko  altijd luchtkalk, hydraulische kalk of een combinatie van beiden zit , laten deze producten  zich zeer fijn verwerken.  Dit in combinatie met verschillende soorten zand maken deze stucmortels tot een zeer duurzaam product.  Er gaat echt een wereld voor je open als je met deze kalkspecies aan de slag gaat.  In mijn ogen moet een stucmortel een hoofdproduct zijn en geen bij- of afvalproduct. Je moet weten waar je mee werkt. Parex/Lanko heeft een mortel die al eeuwen dezelfde samenstelling heeft. Iets wat goed is, verander je niet.  Parex/Lanko heeft een zeer uitgebreid assortiment stucmortels, zowel voor de restauratie, renovatie als voor de nieuwbouw. Voor de restauratie is alles op basis van kalk. Verkrijgbaar in 48 standaard kleuren. 

Ben je geïnteresseerd in de stucmortels van Parex/Lanko  neem dan gerust contact op met mij of met  technische adviseur Ed van der Plas tel 06-30136638. 

Als je een werk hebt of een geïnteresseerde opdrachtgever of architect, wij geven advies en als je begint met stukadoren komen wij je begeleiding geven op de bouw. De begeleiding is één of meerdere dagen, afhankelijk van het type werk. Ook zijn er spuitmachines voor grote of kleinere werken bij ons beschikbaar.  

Ben je geïnteresseerd in de toepassing van (oude) kalkmortels en pleisterlagen voor restauratie, dan kan ik jou hier scholing in geven. Dit op een hoog praktisch lesniveau waarbij het ook vaak gezellig is. 

Ook de echte marmorino techniek  op basis van marmerkorrels, marmermeel, luchtkalk en minerale pigmenten komt dan aan bod.  

Mijn mobiele telefoonnummer is 06-20491462 of e-mail mij op info@boogaardrestaurateurs.nl 

Dit was mijn eerste artikel in deze rubriek. Voor de volgende keer staat er plintmortels op het programma. Als er vragen zijn over bovenstaande bel mij gerust op.

 

Peter Boogaard. 

Boogaard restaurateurs