Voor de stukadoor, door de stukadoor!

15 -juli 2015

Deel 3: KAM- OF FRIJNWERK

In deze rubriek wil ik het deze keer hebben over kam -of frijnwerk. De imitatie frijnslag uitgevoerd in stucwerk. Goedkoper dan hardstenen platen met frijnslag. Ik vind het zelf wel één van de moeilijkere technieken binnen het stukadoorsvak. Als je het tenminste goed wilt uitvoeren en daar gaan we van uit! Alles valt of staat met goed stucmateriaal en een goed kammetje. Om de één of andere reden wordt er van allerlei stucmateriaal gebruikt  om kamwerk te realiseren. Misschien zijn  hier onze geliefde deskundigen, adviseurs  en specialisten ook debet aan!?!  “We schrijven voor waar wij  lekker  aan kunnen verdienen en verder bekijken jullie  het maar”.

Meestal maakte de stukadoor vroeger  een zelf samengesteld mengsel en ging daar mee aan de slag. Vaak ging het mis, doordat de samenstelling te vet was en geen goede korrelopbouw had. Ook werd er een mengsel gebruikt  van gemalen natuursteen ,rivierzand, cement en eventueel wat kleurstof. Dit werd in een laag van ca. 10 mm gesmeerd  en na verharding werd er de structuur in gehakt. Hier moest soms ook zand bij i.v.m. krimpgedrag van de mortel. Een heel bewerkelijk gebeuren zo alles bij elkaar.  Sinds er kant en klare fabrieksmortels op de markt zijn gekomen, wordt er werkelijk van alles en nog wat op de gevels gesmeerd, zonder te bekijken of het wel kan op de ondergrond en of je wel frijnslag kan maken met het materiaal. Heel vaak gaat het mis, o.a. doordat er op de mortel een vel of vlies komt en deze gaat “drijven”. Dit door de wind en/of de zon. Als je dan gaat kammen in de verse mortel , dan ziet het er werkelijk niet uit.  Niet vlak, hobbelig, opengetrokken en vlekkerig. Je kunt echt niet in ieder materiaal een frijnslag aanbrengen. Volgens de experts wel, want die hoeven het toch zelf niet zelf te doen! Ik heb zelfs op een grote bouw meegemaakt , dat de “adviseur”  had voorgeschreven, dat het frijnwerk (op kleur) nagewassen moest worden met een kwast of natte spons. Het eind product zag er niet al te fraai uit. Vol met witte vlekken en vegen. Op voorschrift gemaakt met een mortel, die volgens mij ongeschikt is, en nu ook nog nagewassen met water. De stukadoor zit  hier mooi mee in de problemen. De adviseur of expert  gaat wederom vrijuit.

Een paar jaar geleden werd ik op een idee gebracht toen ik in Frankrijk was. Een man probeerde een lijst te trekken.  Het zag er niet uit, maar het idee was prima. En bij mij was het kwartje gevallen. Ik zag een heleboel mogelijkheden.  Omdat ik heel veel ervaring heb in buiten stucwerk en zeer  leergierig ben,  ben ik gelijk aan de slag gegaan in mijn werkplaats. Mijn achterliggende gedachte was; terug krabben!!! Als je krabpleister krabt, dan haal je de bovenlaag weg en heb je altijd een egale structuur. Ook bij een minerale bepleistering.  Maar krabpleister is te grof. Daarom heb ik de  betreffende fijne mortel aangebracht in een  5 mm dikke laag en de andere dag met een schraapstaal teruggekrabd.

Dit  tot een laagniveau dat het kalkvlies weg was. Met een malletje van zink met houten sleetje heb ik toen langs een rei de frijnslag aangebracht. Werkelijk prachtig om te zien en… ook om te doen!! Het malletje moet aan een paar voorwaarden voldoen, om tot een goed eindresultaat te kunnen komen. Maar dat laat ik je graag zien. Op de demodagen laat ik meestal een stukje frijnwerk zien en dat wordt altijd met  veel  enthousiasme ontvangen. Gelukkig wordt er al op verschillende plaatsen in het land nu frijnwerk uitgevoerd op deze manier en met dit materiaal. De betrokken stukadoors zijn allemaal zeer enthousiast. Ook voor de architect en opdrachtgever is deze manier van werken een aangename verrassing.

Het materiaal dat ik hiervoor gebruik is de Artopiere TF of de Mortier Piere TF van Parex/Lanko.  Dit is een mortel met een fijne korrel, die je tot 5 cm dik per laag kunt verwerken. Korrelgrootte is tot 0,3 mm. De Artopiere TF is hoofdzakelijk op basis van luchtkalk, met hydraulische toevoegingen. De Mortier Piere TF is hoofdzakelijk op basis van hydraulische kalk met  toeslag van luchtkalk. Beide mortels zijn verkrijgbaar in vele kleuren.  Door de luchtkalk in deze mortels laten deze zich zeer fijn verwerken en hebben ze ook een goede open tijd. Deze twee mortels kun je ook gebruiken voor  steen reparaties. Je kunt er tevens imitatie metselwerk mee maken. Een mooi stukje vakwerk wat dit betreft is een woning te Middelharnis die uitgevoerd werd door W. J. Jelier. Een rood steenmotief met een  fijne witte voeg. Dit helemaal toegepast en uitgevoerd met de terug trek techniek . Witte laag onder en de rode boven.  En dit alles in een kettingverband uitgevoerd , compleet met kammen boven de ramen. Een heel mooi stukje vakwerk is  tevens te zien bij het Mausoleum  op de begraafplaats in Oud Kralingen. Hier is de koepel  gekamd met de Mortier Piere TF in oker kleur. Werkelijk schitterend uitgevoerd werk door stukadoor Guido van de firma Delstuc uit Monster.

Al  20 jaar gebruik ik deze mortels buiten aan de kust en zonder problemen, want ze worden immers aangepast aan het klimaat waar ze verwerkt worden. De samenstelling van deze mortels zit zeer goed doordacht in elkaar. Alles gaat terug op de oude basis principes. De eerder hier genoemde “adviseur” stelde, dat deze mortels niet aan de kust gebruikt kunnen worden, maar  later kwam het  in mijn ogen “stuk onbenul”  hier op terug. Hij had  zich een beetje in de materie  verdiept zei hij, en gaf uiteindelijk zijn ongelijk toe! En dat noemt zich adviseur. Theoretische betweters.  Ik verdiep me  al 43 jaar in dit prachtige vak!!   

Ben je geïnteresseerd in deze stuctechniek en in deze verfijnde materialen, ik laat je graag zien hoe je de mal maakt en hoe je de frijnslag aanbrengt. Het maken van het malletje is heel belangrijk, want… alles moet passen. Om een mooie egale frijnslag te maken, bevestig ik op grotere stukken meestal een kikkertje aan het malletje en dat laat ik over de rei lopen, zodat je er nooit in kunt kappen c.q. de mal verkeerd kan houden. Met deze twee mortels trek ik buiten ook de sierende lijsten, waarbij je kan kiezen tussen verschillende technieken. De “opbouw techniek” of de “terugtrek techniek”. Als je geheel “stressvrij” wil werken, kun je het best de Artopiere TF nemen, want deze mortel kun je de andere dag nog prima verwerken. Soms span ik voor de lijst een stuk plastic, dan kun je er wel tot 72 uur lang mee werken.  Ik noem deze mortels eigenlijk gewoon tovermortels. Immers welke andere leverancier heeft zulke materialen? Ook kun je er mee modelleren. Wel is het zeer belangrijk om de mortels op de juiste manier te mengen en aan te brengen. Dit met name om luchtbellen te voorkomen en een goede hechting te verkrijgen. Ik doe het met plezier voor.

Stukadoors onder elkaar, altijd gezellig!!! We spreken immers dezelfde taal !!

Je kunt ons altijd bellen voor een demo als je nieuwsgierig geworden bent. Ik kom het graag  voor doen op het werk. Je zult versteld staan van de mogelijkheden en de kwaliteit van deze mortels. En dit is geen verkooppraatje, maar werkelijkheid en  gebaseerd op zeer lange praktijkervaring!!

Tel.  Peter Boogaard 06-20491462 of Ed van der Plas 06-30136638.

 Volgende keer in deze rubriek ; Het trekken van lijsten!

Boogaard restaurateurs