Voor de stukadoor, door de stukadoor! Deel 4 Lijstwerk

28 -april 2016

Het trekken van lijsten buiten aan de gevel.

Zorg in de eerste plaats voor een goede en afgeschermde steiger, zodat zon, regen en wind geen vat hebben op ons geleverde werk. Het is gewoon waardeloos om in de zon en/of wind te werken. Het komt het werk ook echt niet ten goede. Scheurvorming , verpoedering en onthechting  is het resultaat. En een uitgedroogde bovenlaag werkt ook niet echt fijn.oen ik ging stukadoren, 44 jaar geleden, maakte wij hier in deze regio (Zeeland) de lijsten vaak van cementspecie, want het moest lekker hard zijn. Dat was de opdracht. 1 deel cement op 4 delen zand. Soms met een beetje kalk erin. Daar overheen  werd een laag zilverzand en cement getrokken. Soms deden we er nog snel cement in, want dan konden we lekker snel werken. We trokken ze op de werkplaats en deden er touwtjes in van strobalen. Vervolgens werden ze dan op de muur geplakt met een papje zilverzand en cement/kalk . Ook werd er wel tegellijm voor gebruikt. Eigenlijk niet gek, dat er later wel eens krimpscheurtjes in de lijsten kwamen. Bikkelhard waren ze. Toch zie je dat overal in het land. En niet alleen in Nederland.  Bikkelharde lijsten op de muren en rondom de ramen. En ook overal scheurtjes in. Op 1 strekkende meter verschillende.  Meestal  iedere 15 tot 17 cm. Er worden nog steeds veel lijsten op de werkplaats getrokken en daarna op de muur of rondom de ramen geplakt. Toch zijn we met deze methode wel zo een beetje een van de weinigen, want overal waar ik kom buiten Nederland wordt alles ter plaatse getrokken. Het kost wel even wat stelwerk, maar als je dat goed beheerst, werk je wel sneller en ook is het beter vind ik en velen met mij. Al die naadjes vullen kost ook tijd en op de langere termijn komen daar toch best veel problemen van. Je hebt immers verschillende materialen bij elkaar. Ook het op elkaar stapelen van de laagjes materiaal om het gewenste profiel te krijgen is niet optimaal. Het materiaal wordt immers steeds dunner aangemaakt en ook de samenstelling wordt steeds zwakker, omdat sterk nu eenmaal niet op zwak kan. Ook het vele water dat wordt toegevoegd, zorgt ervoor dat de kwaliteit achteruit gaat.  Dit veroorzaakt weer meer krimp. Wat mij verder de laatste jaren  ook verbaast, is de kwaliteit van het materiaal, waarmee de lijsten  worden getrokken. Meestal een of andere kant en klare kunststofhoudende,  bikkelharde cement houdende  mortel, welke beestachtig vet is. Met een veel te kleine korrel, waarvan de opbouw ook niet deugt . Ook werken deze meestal slecht vind ik, want ze blubberen alle kanten op. Hebben geen structuur en zakken weg. Verder ben je dan aan de goden over geleverd. Deze mortels worden ook op onze monumenten toegepast. Als het dan warm weer is en droog, of wat kouder en vochtig, dan vervloek je echt de dag, dat je stukadoor bent geworden. Ook als wapening van de lijsten wordt van alles en nog wat gebruikt. In vroeger tijden werd ter plaatse van de lijsten het metselwerk uitgekraagd en kwam je tot een normale dikte van de lijst. Maar dat zie je op de meeste plaatsen niet meer, en als ze het hebben geprobeerd, ziet het er ook niet te fraai uit. Doe er maar een gaasje in of een stuc-stop, hoeknaald of andere rotzooi wordt er dan gezegd. Dat heb ik van een oude Portugese stukadoor anders geleerd. Pluggen in de muur en kruislings met ijzerdraad verbinden met elkaar. Dit moet je eigenlijk al doen bij lijsten vanaf een cm of 4 dik. Reken het gewicht maar uit per m2 en je zult schrikken van de kilo’s.

De laatste jaren gebruik ik altijd mortels van Parex/Lanko om lijsten mee te trekken. Soms doe ik het gelijk op kleur. Ze hebben hier verschillende mortels voor. Voor dikke lijsten en voor dunnere lijsten. Op basis van hoofdzakelijk luchtkalk, als ook op basis van hoofdzakelijk hydraulische kalk. De hydraulische kalkmortel werkt wat sneller en wordt ook harder. Dit is de Parthena Mortier Pierre DM voor de grotere dikte en de Parthena Mortier Pierre TF voor de dunnere lijsten.

Ook kun je deze mortels gebruiken voor de steen reparaties.  Het alternatief voor de Mortier Pierre is de Artopierre. Dit is meer op luchtkalkbasis, wel met hydraulische toeslag voor de eind uitharding. Met deze mortels heb je werkelijk alle tijd om iets moois te maken. Afhankelijk van de temperatuur  kun je tot 72 uur met deze mortels werken. Dit proces  kun je ook sturen maar dat laat ik je graag ter plaatse zien. Voor de dikke lijsten de Artopierre TM en voor de dunnere tot 3 cm dik de Artopierre TF. Meestal werk ik met de terugtrek techniek, d.w.z  de lijst iets dikker maken en bij juiste verharding je mal iets aanpassen en afschrapen tot gewenst niveau. Een pracht uitvinding. Je hebt namelijk een complete harde en scherpe lijst in 1 laag opgebouwd. Tevens je hoeken en verstekken meegenomen. Wel zijn er een paar aandachtspunten  waar je goed op moet letten tijdens de verwerking. Daarom blijf ik op scholing hameren. Dan komen alle kleine zaken aan bod. Met deze mortels kun je ook heel goed modelleren. Op de demo dagen, die door het hele land worden gegeven, laat ik deze techniek altijd zien. Ook geef ik cursussen in deze techniek in mijn werkplaats of indien gewenst  op locatie in het land. Toch is het ook mogelijk om met  de ”opbouwtechniek” lijsten te maken met Parex/Lanko mortels. Neem bv. Chaux de Paviers(NHL2 kalk) met 0-4 mm zand voor de eerste opbouw. Deze mortel kun je dan weer afwerken met  Ragreage( hydraulische kalk om af te pleisteren). Ook kun je dit afwerken met de Artopierre TF of de Mortier Pierre TF. Dan krijg je dus een iets korrelige structuur van je lijst (korrel is 0-0,3 mm). Ook hebben we in het programma nog een modelleermortel, die je op kleur kunt krijgen en waarmee je tot 42 cm dik kan werken. Deze  mortel is de Thixopierre. Ideaal voor het trekken van basementen. Je kunt met deze mortel ook onder het maaiveld en zeer geschikt om op gaas te verwerken. Heel Euro Disney is hier mee gemodelleerd. Voor vragen kun je bellen met Peter Boogaard 06-20491462 of contact nemen via info@boogaardrestaurateurs.nl.

 

 

De volgende keer gaat het over schade aan buitengevel pleisterwerk.

Boogaard restaurateurs